Zoogcompressen: welke heb je nodig en heb je ze überhaupt nodig?

Ze staan op elk uitzetlijstje, tussen de maandverbanden en de tepelzalf. Zoogcompressen. Niemand legt uit welke, hoeveel, hoe vaak je ze verwisselt of wat je doet als ze niet werken. Dus koop je een doos, omdat het lijstje dat zegt.

Twee weken later lig je om drie uur 's nachts met een doorweekt shirt, een compres dat halverwege je cup is opgerold en de vraag of je nu de verkeerde hebt gekocht of dat je gewoon te veel lekt.

Geen van beide, waarschijnlijk. Voor je een tweede doos koopt, is dit handiger om te weten: wat een compres precies moet doen, hoe je uitzoekt of jij ze nodig hebt en waar wegwerp en wasbaar allebei stukgaan.

Een compres heeft drie taken en iedereen praat alleen over de eerste

Kijk naar een verpakking of een review en het gaat altijd over hetzelfde: hoeveel het ding opneemt. Superabsorberend. Tot 20 keer zijn eigen gewicht.

Alleen faalt een compres bijna nooit op absorptie. Hij faalt op de twee taken die niemand noemt.

1. Opvangen. De melk vasthouden die eruit komt. Hier zijn de meeste compressen prima in.
2. Blijven zitten waar de melk komt. Absorptie op de verkeerde plek absorbeert niets. Het compres is dan nog droog en je shirt niet.
3. Het vocht van je huid weghouden nadat hij het heeft opgevangen. Een verzadigd compres dat tegen je tepel blijft liggen, geeft het vocht deels terug: aan je huid en aan je shirt.

Op Nederlandse fora hoor je die tweede en derde taak terug, zonder dat iemand ze zo benoemt. Over een merk dat het niet hield: "lekten sneller en bleven niet goed zitten". Over het klamme gevoel na een paar uur: "Ik lijk het altijd koud te hebben met die dingen".

Dat verandert waar je in de winkel op let. Vraag je bij een pak compressen af of dit exemplaar blijft liggen waar jij hem legt en of hij je huid droog laat als hij vol is. Het aantal milliliters op de doos zegt daar niets over.

Heb je ze überhaupt nodig?

Hier begint de miskoop. Het lijstje zegt dat je ze nodig hebt, dus koop je een doos van 60. Wat het lijstje niet zegt: hoeveel moeders lekken verschilt enorm.

In één Nederlandse forumthread over precies deze vraag staan deze antwoorden onder elkaar. "Nooit nodig gehad." Daaronder: "Ik heb alleen de eerste twee/drie weken zoogcompressen nodig gehad." En weer daaronder: "Ik heb ze alle 3 de keren tot een maand of 9 nodig gehad."

Alle drie normaal. Hoeveel je lekt heeft te maken met hoe sterk je toeschietreflex is en met hoe vol je borsten worden tussen twee voedingen. Wat het niet is: een betrouwbare maat voor je melkproductie. Veel lekken betekent niet dat je veel melk maakt, weinig lekken niet dat je te weinig hebt. Het verandert ook met de weken: La Leche League beschrijft dat het lekken bij veel moeders na een paar weken tot een paar maanden sterk afneemt of helemaal stopt. Bij een deel duurt het langer. Waarom dat zo is en wat er precies gebeurt, leggen we uit in waarom lekken je borsten en wat is normaal.

Wat je hiermee wint: veel lekken betekent niet dat er iets mis is met jou. Een Engelse moeder schreef dat ze bijna kwaad werd toen iemand haar vertelde nooit compressen nodig te hebben gehad, terwijl zij ze dag en nacht droeg. Die vergelijking is nutteloos, want jullie lekken niet hetzelfde.

Kijk drie dagen naar je eigen patroon voor je een grote doos koopt. Noteer per dag:

• Hoe vaak je shirt of je bh vochtig is en op welke momenten. Alleen bij het voeden aan de andere kant? Bij het horen van je baby? Uren na een voeding?
• Hoeveel: een paar druppels, een natte kring van een euro of een doorweekte cup.
• Of het overdag of vooral 's nachts gebeurt.

Met die drie antwoorden koop je gericht. Een paar druppels overdag vragen om iets heel anders dan een cup die twee keer per nacht volloopt.

En als je nu al lekt terwijl je nog zwanger bent: dat is colostrum en het betekent niets over je latere productie. Een enkel compres per dag is dan meestal genoeg. Eén uitzondering: vocht dat bloederig is, vreemd ruikt of alleen uit één borst komt, hoort niet bij het kiezen van een compres maar bij je arts of verloskundige. Zie daarvoor de sectie over wanneer je contact opneemt, verderop. Wat je in die fase verder wel en niet hoeft te doen, staat in colostrum lekken tijdens de zwangerschap.

Wegwerp of wasbaar: waar elk type breekt

Het advies dat je online vindt is letterlijk tegenstrijdig. In de ene thread lees je dat wegwerpcompressen minder verschuiven en dunner zijn. In de andere dat wegwerp juist opkrult en dat wasbare beter blijven liggen. Beide moeders hebben gelijk, want ze lekken verschillend en dragen andere bh's.

Ze breken in tegengestelde richtingen. Dat is wat je nodig hebt om te kiezen.

Wegwerp. Dun, discreet en meteen op volle sterkte. Ze hebben vaak een plakstrip om ze in je bh vast te zetten, wat helpt tot die strip loslaat of tot het hele compres oprolt bij een voeding. De buitenkant is meestal een plasticlaagje. Dat houdt de melk tegen je shirt tegen. Het houdt ook warmte en vocht tegen je huid. Precies daar komt het klachtenpatroon vandaan dat je op fora leest: warm, klam, jeukende of geïrriteerde huid. Bij gevoelige of gekloofde tepels is er nog een probleem: een droge vezellaag kan aan een wondje vastkleven en pijn doen bij het lostrekken.

Wasbaar. Zachter, ademender, katoen of bamboe en op termijn goedkoper. Ze zijn dikker, dus zichtbaarder onder strak zittende kleding. Een moeder schreef precies dat over de wasbare die ze had geprobeerd: "vond ze niet fijn want je zag ze beter zitten dan de wegwerp (strakke zomershirtjes) en ze lekten bij mij net zo hard door". Ook belangrijk en bijna nooit vermeld: veel wasbare compressen nemen pas goed op nadat ze een aantal keren gewassen zijn, doordat de vezels dan pas volledig open staan. Ze zijn dus op hun zwakst in precies de weken dat je het meest lekt.

Twee soorten worden vaak met deze verward, terwijl ze iets heel anders doen. Siliconen compressen absorberen niets: ze plakken over je tepel en houden de melkstroom tegen met druk. Handig voor twee uur op een feestje, niet voor een hele dag of nacht. En daar hoort een waarschuwing bij die je op de verpakking niet leest: aanhoudende druk op je borst is een risicofactor voor een borstontsteking. Niet omdat er een melkkanaal verstopt raakt zoals een leiding, dat beeld klopt niet. Wel omdat druk het weefsel rond een melkkanaal prikkelt en doet zwellen, waardoor het kanaal nauwer wordt en de melk er moeilijker door komt. Draag ze dus kort, en niet als je al een gevoelige of harde plek in je borst voelt. Hydrogelcompressen zijn verzorgingsproducten voor pijnlijke of gekloofde tepels, koel en vochtig van zichzelf. Ze houden je shirt dus niet droog en je draagt ze niet als vervanging. Herstellen gekloofde tepels niet, dan is dat geen compressenvraag maar een vraag voor een lactatiekundige (zie de sectie verderop).

Wat opvalt als je de twee kolommen naast elkaar legt: ze lossen elkaars zwakke plek niet op. Overstappen van wegwerp naar wasbaar haalt de plasticlaag weg en geeft je een dikker exemplaar dat nog steeds nergens aan vastzit. De moeder hierboven ging van wegwerp naar wasbaar en lekte er even hard doorheen.

Als je toch beide koopt, is dit de verdeling die bij de meeste moeders werkt: wasbaar in huis, waar zichtbaarheid niet uitmaakt en je huid rust nodig heeft. Wegwerp onderweg en onder strakke kleding. Voor de nacht is er geen goede keuze. Dat is de volgende sectie.

Hoe vaak moet je ze verwisselen en waarom die regel 's nachts breekt

Het advies is korter dan je zou denken: de NHS zegt je zoogcompressen bij elke voeding te verwisselen als je ze gebruikt, en ze vaak te wisselen zolang jij of je baby voor spruw behandeld wordt. La Leche League voegt daaraan toe: wissel een compres zodra hij vochtig aanvoelt. De gedachte erachter: vocht dat tegen je huid blijft liggen kan de huid irriteren. Bij gekloofde of pijnlijke tepels weegt dat zwaarder, omdat een wondje droog moet kunnen liggen om te helen.

De praktijk ziet er anders uit. Een moeder op een Nederlands forum vertelde over haar verbruik: "Ik meestal maar twee tot drie keer per 24 uur." Twee tot drie keer per etmaal, terwijl de regel zegt: zodra hij vochtig is. Niemand heeft haar dat verschil uitgelegd. Dat is de kern van dit hele stuk.

Hoe vaak je écht moet wisselen hangt af van je volume, niet van een getal op de doos:

• Licht nadruppelen: twee tot vier keer per dag is meestal genoeg. Voel even: droog laten zitten mag, vochtig gaat eruit.
• Gemiddeld lekken: bij elke voeding en telkens als je hem vochtig voelt. Reken op zes tot acht per dag.
• Zwaar lekken of overproductie: vaker. Dan loop je ook snel tegen de grens van dit systeem aan. Wat er dan wél werkt, staat in hevig doorlekken managen.

En dan de nacht, waar het advies botst met het leven. Je slaapt vier tot zes uur aan één stuk. Of je probeert dat. Je borsten worden voller omdat er langer tijd tussen twee voedingen zit, dus je lekt juist dan het meest. Een compres dat om half twee verzadigd raakt, ligt om zes uur nog steeds tegen je huid. Wisselen zodra hij vochtig is, is niet vol te houden, tenzij je een wekker zet om je compressen te verwisselen. Dat doet niemand.

Diezelfde lange pauze doet nog iets anders: je borsten kunnen er hard en gestuwd van worden. Meestal trekt dat weg zodra je baby drinkt. Blijft er een harde, pijnlijke plek zitten, of voel je je grieperig worden, dan gaat het niet meer over natte compressen. Dat hoort bij de sectie hieronder.

Een Engelse moeder beschreef het zo compact dat het niet beter kan: haar wasbare compressen kon ze in de vroege ochtend uitwringen en ze bleven zo klam liggen dat ze bang werd voor spruw. Dat is geen gebruiksfout. Dat is het systeem dat 's nachts zijn grens bereikt. Wat je in bed dan wél kunt dragen, hebben we apart uitgewerkt in nachtelijk lekken: wat draag je in bed.

Wat er misgaat als hij verschuift of nat blijft liggen

Vier dingen. Ze komen allemaal terug op hetzelfde: het is een los voorwerp in een bh.

Hij verschuift precies op het verkeerde moment. Meestal bij het voeden zelf. Je maakt de clip los, je baby drinkt, je klikt de cup weer dicht en het compres is opgerold tot een klam rolletje ergens halverwege. Engelstalige moeders beschrijven dat als een plakkerig worstje in hun bh. Je legt het recht en bij de volgende voeding begint het opnieuw.

Je huid blijft nat. Warm en klam bij wegwerp met een plasticlaag, koud en klam bij een doorweekt wasbaar exemplaar. Precies dat maakt een verzadigd compres niet neutraal: hij houdt vocht vast tegen de huid die juist droog moet blijven.

Hij tekent zich af. Een verschoven of dik compres geeft een rondje op de verkeerde plek onder een strak shirt. Een moeder noemde de compressen die ze probeerde "zo stug dat ik me druk maakte of ze zichtbaar waren door m'n kleding".

Je gaat stapelen. Dit is het eindpunt van bijna elk forumgesprek. Twee compressen op elkaar. Een spuugdoek erbij, zoals een moeder letterlijk schreef: "En als ik veel lekte (tijdens voeden of 's nachts) stopte ik een spuugdoekje erbij." Een handdoek op het matras. En de zin die alles zegt over hoe hard dit systeem 's nachts faalt: "Vooral snachts was het drama en gebruikte ik uit nood luiers van m'n baby ipv zoogcompressen."

Het enige advies dat op fora komt, is meer compres. Nooit: een ander systeem.

Er is trouwens één ding dat je wél kunt oplossen zonder iets nieuws te kopen. Een cup die te ruim zit, laat elk compres van je huid afstaan en dan loopt de melk er langs. Een cup die knelt, drukt hem plat en scheef. Je maat verandert in deze fase sneller dan je denkt: zo meet je je voedingsbh-maat opnieuw.

Hoeveel heb je er nodig?

Als je toch met compressen begint, koop dan naar je patroon en niet naar de dooshoeveelheid.

• Wegwerp: reken je dagverbruik keer 30. Bij gemiddeld lekken zit je op zes tot acht per dag, dus 180 tot 240 per maand. Koop eerst een kleine verpakking van één soort en test een week. De vorm verschilt: contourcompressen (met een naadje, waardoor ze bol staan) blijven bij veel moeders beter zitten dan platte ronde.
• Wasbaar: acht tot twaalf paar is een werkbare voorraad als je om de dag wast. Was ze een paar keer vóór de bevalling, dan nemen ze alvast beter op tegen de tijd dat je ze nodig hebt.
• Wasvoorschrift wasbaar: warm wassen zonder wasverzachter. Wasverzachter legt een laagje op de vezels dat vocht juist afstoot, wat de absorptie verlaagt.
• Voor onderweg: twee schone in een zakje in je tas, plus een zakje voor de natte.

Wat je hiermee niet oplost, is het verschuiven en de nacht. Daarvoor bestaat een andere route en die vergelijken we volledig in voedingsbh of zoogcompressen: wat werkt echt tegen doorlekken.

Wanneer je compressen een vraag zijn voor je arts of lactatiekundige

Lekken op zich is geen alarmsignaal, hoe vervelend het ook is. Een paar dingen horen alleen niet bij het kiezen van een compres. Neem contact op met je huisarts, je verloskundige of een lactatiekundige bij:

• koorts of een grieperig, beroerd gevoel samen met een borstklacht;
• een rode, warme, pijnlijke plek of harde zone in je borst, zeker als je je snel zieker voelt worden. Dat kan wijzen op een borstontsteking (mastitis);
• een harde plek of knobbel die na een voeding of na een paar dagen niet wegtrekt;
• aanhoudende, brandende of stekende tepelpijn, glanzende of schilferende tepels, eventueel met witte plekjes in het mondje van je baby. Dat kan op spruw wijzen en vraagt behandeling voor jullie allebei;
• kapotte, bloedende of ontstoken tepels die niet herstellen. Pijnlijke tepels komen meestal door de houding of de aanleg bij het voeden en dáár ligt de oplossing;
• tepelvocht dat bloederig is, vreemd van kleur is of vreemd ruikt, uit één borst en los van gekloofde tepels.

Begeleiding bij het voeden zelf vind je bij een lactatiekundige. In Nederland loopt dat meestal via je verloskundige, de kraamzorg of het consultatiebureau, en je kunt zelf een lactatiekundige (IBCLC) zoeken via het register van de NVL. In België (Vlaanderen) via je vroedvrouw, je huisarts of Kind en Gezin. Een compres houdt je kleren droog. Verder mag je er niets van vragen, want een medische klacht lost hij niet op en die mag hij ook nooit maskeren.

Waarom zit de absorptie eigenlijk in een los compres?

Zet de vier faalpunten naast elkaar en ze hebben allemaal dezelfde oorzaak. Het compres zit nergens aan vast. Los betekent: hij rolt op, hij verschuift, hij valt eruit, hij tekent zich af, je moet er de hele dag aan denken en het vocht blijft liggen waar hij ligt.

Wij bouwden onze voedingsbh omdat die zwakke schakel weg kan. De absorberende laag zit ingebouwd in de cup, in vier lagen die elk één ding doen. Een binnenlaag die vocht van je huid wegvoert, een kern die het vasthoudt en tot wel 30 ml per cup opvangt (60 ml per bh, ongeveer twee verzadigde standaardcompressen), een barrière die je shirt beschermt en een zachte buitenlaag. Er is niets recht te leggen na een voeding en er is 's avonds niets in te doen.

Hij is beugelloos, gaat met één hand open via de clip en is gebreid van een OEKO-TEX Class I gecertificeerde stof (certificaatnummer 11-36224), de strengste categorie: voor textiel dat tegen de huid van een baby mag. Ontworpen in België, gebreid in Türkiye.

Verlies je af en toe een paar druppels overdag, dan kom je met een handvol wasbare compressen prima weg en heb je verder niets nodig. Voor de nachten, voor de voedingen waarna je alles weer moet rechtleggen en voor de dagen waarop je er niet mee bezig wilt zijn: bekijk de voedingsbh. Alles over voedingsbh's, pasvorm en draagcomfort staat bij elkaar in het overzicht van deze gids.

Veelgestelde vragen

Hoeveel zoogcompressen heb ik per dag nodig?

Dat hangt af van hoeveel je lekt, niet van een getal op de verpakking. Bij licht nadruppelen kom je uit op twee tot vier per dag, bij gemiddeld lekken op zes tot acht. Kijk drie dagen naar je eigen patroon voor je een grote doos koopt. Wissel een compres zodra hij vochtig aanvoelt: vocht dat tegen je huid blijft liggen kan de huid irriteren.

Zijn wasbare zoogcompressen beter dan wegwerp?

Voor je huid meestal wel: zachter, ademender en zonder plasticlaag die warmte vasthoudt. Ze zijn wel dikker en dus zichtbaarder onder strakke kleding. En ze nemen pas goed op nadat ze een aantal keren gewassen zijn, dus juist in de weken dat je het meest lekt zijn ze op hun zwakst. Was ze alvast een paar keer vóór de bevalling.

Waarom verschuift mijn zoogcompres steeds?

Omdat hij nergens aan vastzit. Hij klemt tussen je huid en je cup, dus elke beweging werkt erop in: de clip die opengaat bij het voeden, een draai in je slaap, een bandje dat verschuift. Een contourvorm en een goed passende cup helpen, want een te ruime cup laat hem meteen los. Echt vastzetten kan alleen door de absorberende laag in de bh zelf te bouwen.

Kan ik 's nachts met een zoogcompres in slapen?

Dat kan, maar het is het zwakste moment van dit systeem. Je lekt 's nachts vaak het meest en tegelijk kun je niet wisselen zodra hij vochtig wordt. Je slaapt dan uren met een verzadigd compres tegen je huid, wat de huid kan irriteren. Een absorberende bh of een extra handdoek onder je schouder is voor de nacht een praktischer oplossing.

Heeft iedereen zoogcompressen nodig?

Nee. Sommige moeders lekken nauwelijks en hebben er nooit een gebruikt, anderen dragen ze tot ver in het eerste jaar. Beide zijn normaal: hoeveel je lekt is geen betrouwbare maat voor je melkproductie of voor hoe goed het voeden gaat. Koop daarom geen voorraad vooruit: begin met een kleine verpakking en kijk hoe jouw lichaam zich de eerste weken gedraagt.

Lees verder in deze gids

• Welke voedingsbh is echt lekvrij?
• Signalen van een slechte pasvorm of te veel compressie
• Wanneer stopt het lekken bij de meeste moeders?
• Oversupply en een heftige toeschietreflex