Het begon op je tepels. Een brandend, stekend gevoel bij het aanleggen en je dacht: hij ligt gewoon niet goed. Maar het trok niet weg. Inmiddels voelt het dieper, alsof de pijn in je hele borst zit, ook als je baby allang klaar is met drinken. Veel moeders beschrijven precies dat verloop: eerst op de tepels, maar na verloop van tijd vooral een stekende pijn dieper in de borst, alsof er iemand in knijpt. Soms is de pijn zo scherp dat het voelt als messen of scheermesjes die door de borst trekken.
Als je zulke pijn hebt en het woord spruw ergens is gevallen (bij de kraamzorg, op een forum of in je eigen hoofd), zit je waarschijnlijk met twee vragen. Is dit écht spruw? En als het dat is, waarom gaat het dan maar niet over?
Dit stuk geeft je de twee dingen die je zélf kunt checken, thuis en vandaag, vóór je wekenlang van alles smeert. Eén: hoe je aan je baby ziet of het spruw is, met een simpele veegtest. Twee: waarom een brandende tepel juist heel vaak géén spruw is en welke tekenen wél die kant op wijzen. En als het spruw blijkt te zijn, waarom jij en je baby dan samen behandeld moeten worden, omdat je elkaar anders steeds opnieuw besmet.
Kort antwoord: spruw is een infectie met een gist (candida) die zowel bij jou op de tepel en in de borst als bij je baby in het mondje kan zitten. Het herkenbare beeld is brandende of stekende pijn in beide borsten die aanhoudt tussen de voedingen door en na de voeding blijft, samen met wit beslag in het mondje van je baby dat je er niet afveegt en vaak een hardnekkige luieruitslag. Ontbreekt dat teken bij je baby, dan is spruw juist onwaarschijnlijk en zit er meestal iets anders achter je pijn, zoals een ondiepe latch of kramp in de kleine bloedvaten van je tepel. En is het wél spruw, dan moeten jullie allebei tegelijk behandeld worden door een arts of lactatiekundige.
Hoe voelt spruw? De pijn die moeders beschrijven
Spruw doet op een tamelijk herkenbare manier pijn. Brandend, stekend, soms diep kloppend en vaak niet aan één kant maar in beide borsten. Bij veel moeders zit het eerst alleen op de tepel en sluipt het er pas na een paar dagen dieper in, tot niet alleen de tepels maar de hele borsten hevig zeer doen. De pijn kan zo scherp aanvoelen alsof er messen in de tepels snijden.
Het meest kenmerkende zit hem niet in hoe hevig de pijn is, maar in het patroon. Gewone gevoeligheid van het voeden zit er vooral bij het aanleggen en zakt daarna weg. Spruwpijn houdt aan tussen de voedingen door en blijft vaak nog een tijd na de voeding hangen, alsof je borst blijft nagloeien. Dat aanhouden, in beide borsten, is een van de dingen waar een arts of lactatiekundige naar vraagt.
Belangrijk om te weten: het is niet altijd zo dat jij en je baby het allebei zichtbaar tegelijk hebben. De ene voelt de pijn zonder dat er iets in het mondje te zien is, bij de ander is het net andersom. Sommige moeders hebben zelf flink last terwijl hun kindje nergens tekenen vertoont. Dat maakt het lastig en het is precies waarom we hieronder niet naar één los teken kijken maar naar het hele plaatje.
Waarom brandende tepelpijn lang niet altijd spruw is
Nu het deel dat je op de meeste sites niet leest en dat je weken pijn kan besparen. De laatste jaren is de lijn bij La Leche League, bij borstvoeding.nl en Thuisarts en bij grote klinieken zoals de Cleveland Clinic behoorlijk veranderd. De kern: spruw is bijna nooit de oorzaak van tepelpijn. Een ondiepe of scheve latch, kramp in de bloedvaten van de tepel (vasospasme, ook Raynaud genoemd) of een huidprobleem zoals eczeem zijn véél vaker de schuldige. Spruw wordt juist te snel als diagnose geplakt.
En dan gebeurt er iets dat je in bijna elke forumthread terugziet. De moeder smeert weken achter elkaar, wisselt van middel, probeert van alles en de pijn blijft. Zes weken lang een antischimmelzalf voor jezelf en een drankje voor je baby is geen uitzondering. Als het geen spruw is, werkt een spruwbehandeling natuurlijk niet en ondertussen blijft de echte oorzaak, meestal de aanlegging of vasospasme, onbehandeld. Zo raak je maanden verder zonder dat het beter wordt.
Daarom eerst dit: welke tekenen wijzen wél richting spruw? Er zijn er drie die samen tellen.
- Pijn in beide borsten. Spruw zit zelden aan één kant. Voel je het alleen links of alleen rechts, dan is een plaatselijke oorzaak (een kloofje, een gevoelige plek, de latch aan die kant) waarschijnlijker.
- Pijn die aanhoudt tussen en na de voedingen. Niet alleen die scherpe steek bij het aanleggen, maar een branderig of kloppend gevoel dat blijft.
- Een zichtbaar teken bij je baby. Wit beslag in het mondje dat niet wegveegt en vaak een hardnekkige, felrode luieruitslag. Ontbreekt dit baby-teken helemaal, dan is spruw een stuk minder waarschijnlijk.
Herken je jezelf juist in een korte, felle pijn kort ná de voeding waarbij je tepel eerst wit wegtrekt en dan verkleurt en die erger wordt in de kou? Dan past dat beter bij vasospasme dan bij spruw. Twijfel je vooral over je tepel zelf, kloofjes, gevoeligheid of de latch, dan helpt het om eerst na te lopen wat je bij tepelpijn als eerste checkt, want dat is negen van de tien keer waar het antwoord zit.
De veegtest: zo zie je aan je baby of het spruw is
Dit is het ene ding dat je vandaag thuis kunt doen en het lost meteen de grootste onzekerheid op. Want een wit tongetje betekent lang niet altijd spruw. Melkresten op de tong zijn juist heel gewoon bij een baby die borstvoeding krijgt en veel moeders schrikken daar onnodig van. Precies die twijfel hoor je vaak terug: er zou spruw zijn vastgesteld, terwijl er geen echte witte plekjes zijn, alleen een wit laagje op de tong.
Zo doe je de veegtest. Was je handen en veeg met een schone vinger of een schoon, vochtig gaasje voorzichtig over het witte plekje in het mondje van je baby.
- Veegt het weg en is de tong eronder normaal roze? Dan is het vrijwel zeker gewoon een melkrest. Onschuldig en geen reden voor zorg.
- Zit het vast en laat het een rode, geïrriteerde plek achter (die soms een beetje bloedt) als je het toch los krijgt? Dan past dat bij spruw. Spruwbeslag zit niet alleen op de tong maar ook aan de binnenkant van de wangen, op het tandvlees of tegen het gehemelte, als witte, zachte plekjes.
Bij het ene kindje zijn de vastzittende witte plekjes in het mondje overduidelijk, naast een wit laagje op de tong. Bij het andere blijft de twijfel juist hangen omdat er alleen zo'n hardnekkig wit tongetje te zien is. Het verschil tussen die twee is precies wat de veegtest voor je maakt.
Kijk er nog één ding bij: de luierstreek. Candida houdt van warm en vochtig, dus een spruwinfectie gaat vaak samen met een hardnekkige, felrode luieruitslag met soms kleine rode stipjes eromheen, die niet wil wijken voor gewone luierzalf. Zie je de veeg-vaste witte plekjes én zo'n luieruitslag, dan is de kans op spruw groter.
Waarom het maar niet overgaat: de besmettingslus
Stel dat het spruw is. Dan komt het lastigste stuk en tegelijk de reden dat het bij zoveel moeders wekenlang aansleept. Candida gaat heen en weer tussen jouw borst en het mondje van je baby. Behandel je alleen jezelf, dan geeft je baby het bij de volgende voeding weer aan jou terug en andersom. Het is namelijk een soort schimmel waarmee je elkaar steeds opnieuw besmet.
Dat is ook waar de twijfel vandaan komt die je zo vaak leest of je wel allebei goed behandeld wordt: alleen jezelf behandelen en je baby met een huismiddeltje zoals kokosolie voelt vaak niet genoeg. Die intuïtie klopt. Jij en je baby moeten tegelijk behandeld worden, ook als maar een van jullie tweeën klachten heeft. Doe je dat niet, dan blijft de bal tussen jullie heen en weer stuiteren en lijkt het alsof niets helpt, terwijl het probleem eigenlijk is dat er telkens een kant onbehandeld blijft.
Daarom is zelf wekenlang doorsmeren zonder diagnose zo vaak de reden dat het zo lang duurt. Niet omdat je iets fout doet, maar omdat een schimmel die tussen twee mensen pingpongt alleen stopt als je beide kanten samen aanpakt, met de juiste middelen en dat loopt via een arts of lactatiekundige.
Wanneer bel je de arts of lactatiekundige?
Spruw hoort niet in de categorie zelf uitproberen, om twee redenen. Ten eerste heb je voor allebei tegelijk de juiste middelen nodig en die krijg je via een arts. Ten tweede lijken sommige ernstiger dingen in het begin op spruw en die wil je niet missen. Neem daarom contact op met je huisarts of lactatiekundige en wacht niet af, bij een of meer van deze signalen:
- Aanhoudende, brandende tepelpijn die niet binnen een paar dagen verbetert of steeds terugkomt. Ook als je nog niet zeker weet of het spruw is, is dit het punt om het te laten beoordelen in plaats van weer een middel te proberen.
- Kapotte, gebarsten of bloedende tepels. Die zijn pijnlijk op zichzelf en een toegangspoort voor bacteriën en ze horen bekeken te worden.
- Koorts of een rode, warme, pijnlijke plek in je borst met een grieperig, rillerig gevoel. Dat past niet bij spruw maar bij een borstontsteking en dat is dringender. Lees hoe je een borstontsteking herkent en wanneer je belt. Zie je juist een afgebakende harde, pijnlijke plek zonder ziek gevoel, kijk dan bij een verstopte melkgang herkennen.
- Je baby drinkt slecht, is onrustig aan de borst of plast duidelijk minder. Een pijnlijk mondje kan het drinken verstoren en dan wil je dat iemand meekijkt.
Een praktische opmerking over waar je moet zijn. In Nederland bel je je huisarts, in de kraamweken kan ook je verloskundige meedenken en een lactatiekundige (IBCLC) is goud waard om de aanlegging en de oorzaak van je pijn samen door te nemen. In België bel je je huisarts of je vroedvrouw en Kind en Gezin kan je begeleiden bij het voeden. Het consultatiebureau en Kind en Gezin zijn fijn voor begeleiding, maar een infectie die met een recept behandeld moet worden, hoort bij een arts. Twijfel je of het de moeite van een telefoontje waard is? Dat is het. Er bestaat geen borstklacht die te klein is om na te vragen.
Wat je kunt doen terwijl je op je afspraak wacht
Terwijl je op je afspraak of de uitslag wacht, hoef je niet met lege handen te zitten. Deze dingen maken de periode draaglijker en helpen voorkomen dat een schimmel zich makkelijk verspreidt. Ze vervangen geen behandeling, maar ze ondersteunen wel.
- Was je handen vaak, en zeker vóór en na een voeding en na het verschonen. Candida verspreidt zich via handen.
- Houd het droog. Een gist gedijt in een warme, vochtige omgeving. Laat je tepels na een voeding even aan de lucht drogen voor je je bh weer sluit en zit niet lang in een klam zoogcompres.
- Was warm mee. Als je stoffen zoogcompressen, bh's en spuugdoekjes gebruikt, was ze op een warm programma en droog ze goed, zodat je de schimmel niet in de was houdt.
- Blijf in de regel voeden. Bij spruw is doorvoeden meestal gewoon mogelijk. Overleg met je arts of lactatiekundige hoe je dat het prettigst doet, zeker als het voeden pijn doet.
Zachte steun in een pijnlijke periode
In deze dagen kun je één ding het minst gebruiken: een bh die drukt, schuurt of klam blijft tegen een tepel die toch al brandt. Zachte, droge steun helpt je de periode door, ook al is het je arts en niet je bh die de spruw oplost.
Onze voedingsbh is beugelloos en gebreid van een zachte, meegevende stof die je borst op zijn plek houdt zonder ergens hard tegenaan te drukken, met een clip die met één hand opent zodat je snel en zonder gedoe kunt voeden. Hij is gemaakt van een OEKO-TEX Class I gecertificeerde stof (certificaatnummer 11-36224), de strengste categorie voor textiel dat tegen de huid van een baby komt en de absorberende laag vangt tot wel 30 ml per cup op zodat je shirt droog blijft als je toch wat lekt. Hij geneest of voorkomt geen spruw, dat doen de juiste middelen en je arts, maar hij is wel prettig te dragen in precies deze gevoelige periode. Wil je eerst alles over melkproductie en borstproblemen bij elkaar, ga dan naar het overzicht van melkproductie en borstproblemen. En de bh zelf kun je hier bekijken: bekijk de voedingsbh.
Veelgestelde vragen over spruw herkennen
Hoe weet ik of het spruw is of gewoon een slechte latch?
Kijk naar drie dingen samen. Spruw zit meestal in beide borsten, de pijn houdt aan tussen en na de voedingen en er is een zichtbaar teken bij je baby (veeg-vast wit beslag, vaak een felrode luieruitslag). Zit de pijn maar aan één kant of vooral bij het aanleggen en zie je niets bij je baby, dan is een latchprobleem of iets anders waarschijnlijker dan spruw.
Kan mijn baby spruw hebben zonder dat ik pijn heb of andersom?
Ja. Het is niet altijd bij allebei tegelijk zichtbaar: soms voel jij de pijn zonder iets in het mondje te zien, soms is het net andersom. Dat maakt het lastig te herkennen. Belangrijk is dat als bij een van jullie spruw wordt vastgesteld, jullie allebei tegelijk behandeld worden, omdat je elkaar anders opnieuw besmet.
Waarom gaat mijn spruw na weken smeren niet weg?
Meestal om een van twee redenen. Ofwel is het geen spruw maar bijvoorbeeld een latchprobleem of vasospasme, waardoor een spruwmiddel niet werkt. Ofwel is het wél spruw, maar wordt maar een van jullie beiden behandeld, waardoor je elkaar steeds herbesmet. In beide gevallen helpt zelf doorsmeren niet en heb je een arts of lactatiekundige nodig voor de juiste diagnose.
Is een witte tong bij mijn baby altijd spruw?
Nee. Melkresten op de tong zijn heel gewoon bij een baby die borstvoeding krijgt en zien er ook wit uit. Het verschil maak je met de veegtest: veeg voorzichtig met een schone vinger of gaasje. Veegt het weg en is de tong eronder roze, dan is het melk. Blijft het zitten en laat het een rode plek achter, dan past dat bij spruw.
Mag ik blijven voeden als ik spruw heb?
Bij spruw is doorvoeden meestal gewoon mogelijk en hoef je niet te stoppen. Het kan wel pijn doen, dus laat je aanlegging en je pijn samen met een lactatiekundige bekijken, want een betere houding scheelt vaak veel. Overleg met je arts hoe je jou en je baby tegelijk behandelt, zodat de infectie niet heen en weer blijft gaan.
Lees verder in deze gids
- Herken je een borstontsteking en weet wanneer je belt
- Een verstopte melkgang herkennen en losmaken
- Wat je bij tepelpijn als eerste checkt
- Materiaalkeuze en huidcomfort bij gevoelige tepels
- Alles over melkproductie en borstproblemen (het overzicht)
